Niniejsza praca dotyczy wizerunku artysty zawartego w Pałubie Karola Irzykowskiego. Na przykładzie bohaterów Pałuby postaram się jak najdokładniej przedstawić portret artysty młodopolskiego, jaki nakreślił Karol Irzykowski w swojej jedynej powieści. Wybrałem ten temat ponieważ klimat epoki modernizmu, a przede wszystkim świat ówczesnej cyganerii artystycznej zawsze budził moje zainteresowanie i rozbudzał moją wyobraźnię. Ale w Pałubie niewiele przeczytamy o środowisku ówczesnych artystów, nie znajdziemy w niej opisu, chociażby takiego jak w Próchnie Wacława Berenta. Irzykowski nie ujmuje tematu artystowskiego w sposób syntetyczny, a raczej dokonuje demaskatorskiej analizy na przykładzie właściwie jednej postaci - Piotra Strumieńskiego. Dlaczego zatem wybrałem ten temat? O jego wyborze zadecydował jeszcze jeden czynnik, mianowicie sama postać Karola Irzykowskiego, którego Walkę o treść i Beniaminka poznałem jeszcze w szkole średniej. Od tamtej pory pozostaje on dla mnie jedną z najbardziej fascynujących postaci polskiego modernizmu. Należę do osób, które nie mogą zrozumieć dlaczego Karol Irzykowski wciąż pozostaje postacią tak mało znaną, jakby wciąż czekającą swoich czasów, bo jednocześnie uważam, że swoimi dokonaniami czasy sobie współczesne znacznie wyprzedzał. Dlatego teraz, kiedy pojawiła się możliwość pisania "o Irzykowskim", bez wahania postanowiłem zmierzyć się z jego Pałubą, którą pod względem oryginalności formy i wagi ładunku intelektualnego słusznie uznaje się za prekursorską wobec dokonań takich pisarzy jak James Joyce, Marcel Proust czy Andre Gide.

Ale jednocześnie jest dla mnie Pałuba również jedną z najtrudniejszych książek, jaką kiedykolwiek miałem okazję przeczytać. Przyznaję, że dzisiaj rozumiem już trochę współczesnych Irzykowskiemu krytyków, którzy publikując pierwsze recenzje Pałuby nie przebierali w słowach i nie pozostawiali na autorze przysłowiowej "suchej nitki". Zgadzam się ze słowami Stanisława Brzozowskiego, który pisał w 1907 roku, że Irzykowski publikując Pałubę spalił za sobą mosty . Była to po prostu powieść na którą ówczesna krytyka zupełnie nie była przygotowana, a o takiej książce najłatwiej napisać, że nie jest warta lektury. Bo który z krytyków miałby odwagę przyznać się do własnej warsztatowej ułomności? Dlatego Pałuba została wręcz podeptana przez ówczesną krytykę.

Pierwszy rozdział mojej pracy, poświęcę na przedstawienie wizerunku artysty młodopolskiego w ogóle, ale z ograniczeniem jedynie do utworów napisanych prozą. Posługując się przede wszystkim znakomitym opracowaniem Andrzeja Makowieckiego i równie cennym - z punktu widzenia tematu tej pracy - artykułem Marii Podrazy - Kwiatkowskiej postaram się odpowiedzieć na pytanie, jaki był ówczesny artysta?

Następne trzy rozdziały będą już próbą przedstawienia portretu artysty zawartego w Pałubie. Każdy z nich będzie dotyczył odrębnego etapu w życiu głównego bohatera. Rozdział drugi będzie dotyczył okresu małżeństwa Piotra z Angeliką, w którym postaram się ukazać w jaki sposób Strumieński starał się realizować swoje ideały młodości. Kolejny rozdział będzie dotyczył okresu pomiędzy śmiercią Angeliki a małżeństwem z Olą, kiedy to "dobry geniusz jego życia dał mu zakosztować tzw. słodyczy cierpienia." Ostania zaś część mojej pracy, będzie dotyczyła małżeństwa z Olą. Analizując od początku do końca historię Piotra Strumieńskiego, będę wynajdywał i analizował przykłady, które pomogą mi zrealizować założenia tematu niniejszej pracy i przedstawić wizerunek artysty zawarty w Pałubie. Mam nadzieję, że ten tekst zainteresuje oraz zachęci kogoś do bardziej dokładnego spojrzenia na problematykę artystowską okresu Młodej Polski. Liczę również na to, że moja praca przyczyni się choćby w najmniejszym stopniu do popularyzacji twórczości Karola Irzykowskiego.