Głównym bohaterem Pałuby, powieści którą Andrzej Makowiecki wymienił wśród najważniejszych książek o artyście powstałych w okresie Młodej Polski, jest Piotr Strumieński, syn kowala, którego najpierw poznajemy jako Piotra Włoska.
Moją pracę, której przedmiotem zainteresowania jest portret artysty zawarty w Pałubie, postanowiłem podzielić na trzy większe rozdziały. Niniejszy rozdział będzie dotyczył pierwszego okresu życia Piotra Strumieńskiego, jakim jest małżeństwo z Angeliką.
Przed przystąpieniem do dalszej pracy, chciałbym jednak zwrócić uwagę na jeden bardzo istotny fakt. Mianowicie głównym przedmiotem badań, będą dla mnie bohaterowie stricte literaccy występujący w Pałubie (Angelika, Gosztold, oraz oczywiście sam Strumieński), pominę zaś tutaj bohatera-narratora, który również jest bohaterem-artystą, co stanowi między innymi o wyjątkowości utworu Irzykowskiego.

(...)artystą jest tu ów narrator pierwszoosobowy (mamy prawo zidentyfikować go, zwłaszcza na podstawie przypisów, z samym Irzykowskim), który "pisze niemal przed oczami czytelnika". Oryginalność Pałuby na tle innych powieści o artystach, a także jej charakter prekursorski wobec dwudziestowiecznego nurtu "autotematycznego" polega na tym, że zainteresowanie zewnętrznymi relacjami twórców: artysta-tłum, artysta-filister, zastąpił Irzykowski zinterioryzowaną w materii utworu relacją twórca-dzieło

Ale na całkowite pominięcie sprawy autotematyzmu Pałuby - która z powodzeniem mogłaby stanowić przedmiot zainteresowań oddzielnej pracy - nie można jednak pozwolić, dlatego tę kwestię omówię szerzej w kolejnym rozdziale niniejszej pracy.
Teraz zajmę się przede wszystkim inną sprawą, mianowicie "drążeniem psychiki"

polega on mianowicie na demaskacji pewnych mechanizmów psychicznych, wszelkiego rodzaju gier, schematów, uproszczeń, komunałów itp.

Na problem autotematyzmu zwraca uwagę również Aleksandra Budrecka, autorka wstępu do wydania Pałuby z 1981.

Czytelnik powieści Irzykowskiego może jednak wybrać inną postawę, taką, która uznaje dwoistość tekstu i widzi w nim obok zdań fikcjonalnych - zdania logiczne, obok zdań o przedmiotach fikcyjnych - zdania o tych zdaniach. I wtedy autotematyzm Pałuby staje się problemem pozornym, a przy bliższym wejrzeniu w kwestię - przestaje istnieć .

O Pałubie pisano również, ze swoim stylem przypomina nie utwór beletrystyczny, a wręcz rozprawę naukową, powodowaną przede wszystkim częstym ujawnianiem się autora, który zwraca się wprost do czytelnika, pisząc co myśli o tym czy o innym przedmiocie. "Wynika to oczywiście z założenia książki, w którym komentarz jest ważniejszy od faktów. Autor czytelnikowi tłumaczy, zamiast opisywać czy opowiadać; stąd konsekwencje w stylu: struktura języka przypominająca styl rozprawy naukowej."